ระบบเสียงประกาศศูนย์การค้า: แบ่งโซน BGM และ EVAC
ระบบเสียงประกาศศูนย์การค้าต้องแบ่งโซนตามชั้น ร้านค้า และลานจอดรถ จัดลำดับความสำคัญระหว่างเพลงพื้นหลังกับเสียงประกาศ รับมือเสียงฝูงชน และทำหน้าที่อพยพได้เมื่อเกิดเหตุ
ระบบเสียงประกาศศูนย์การค้าคือระบบที่ต้องทำสามหน้าที่พร้อมกันในอาคารเดียว ได้แก่ เปิดเพลงพื้นหลัง (BGM) สร้างบรรยากาศการจับจ่าย ประกาศเรียกและแจ้งข่าวสารเฉพาะพื้นที่ และเปลี่ยนเป็นระบบอพยพด้วยเสียง (EVAC) ทันทีเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน สิ่งที่ทำให้ศูนย์การค้าต่างจากอาคารสำนักงานคือจำนวนคนที่มากและเปลี่ยนตลอดวัน ระดับเสียงรบกวนที่ขึ้นลงตามชั่วโมง และผู้ใช้ระบบหลายฝ่าย ทั้งฝ่ายอาคาร ฝ่ายการตลาด ร้านค้า และทีมความปลอดภัย ผู้จัดการอาคารและฝ่ายจัดซื้อจึงควรกำหนดการตัดสินใจเชิงออกแบบต่อไปนี้ไว้ในขอบเขตงานก่อนเรียกผู้ติดตั้งเข้ามาเสนอราคา
ระบบเสียงประกาศศูนย์การค้าต่างจากระบบในอาคารทั่วไปอย่างไร?
ต่างกันตรงที่ระบบต้องรองรับผู้ใช้หลายกลุ่มและสภาพเสียงที่เปลี่ยนตลอดวันในเวลาเดียวกัน ในศูนย์การค้า ลำโพงชุดเดียวกันต้องเปิดเพลงตั้งแต่ก่อนเปิดห้าง รับประกาศจากทั้งฝ่ายการตลาดและฝ่ายบริการลูกค้า และต้องพร้อมเปลี่ยนเป็นเสียงอพยพทันทีเมื่อระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ทำงาน โจทย์เชิงออกแบบจึงมีสี่ข้อ คือ
- แบ่งโซนอย่างไรให้ประกาศได้เฉพาะจุดโดยไม่รบกวนทั้งอาคาร
- จัดลำดับความสำคัญอย่างไรให้เสียงประกาศแทรกเพลงได้เสมอ
- ทำอย่างไรให้ประกาศยังฟังชัดในชั่วโมงที่คนแน่น
- ระบบจะทำหน้าที่อพยพได้อย่างน่าเชื่อถือหรือไม่
ควรแบ่งโซนประกาศตามชั้น ร้านค้า และลานจอดรถอย่างไร?
หลักคือแบ่งโซนตาม "ใครฟัง" และ "ใครประกาศ" โดยทั่วไประบบเสียงประกาศศูนย์การค้าจะแยกโซนอย่างน้อยเป็นกลุ่มต่อไปนี้
- พื้นที่ส่วนกลางแยกตามชั้น เช่น ทางเดินหลัก โถงกลาง และบันไดเลื่อน
- พื้นที่ร้านค้าที่ผู้บริหารศูนย์ควบคุมเสียงเอง เช่น ซูเปอร์มาร์เก็ตและศูนย์อาหาร
- ร้านค้าที่มีระบบเสียงของตนเอง ซึ่งไม่ควรรับเพลงจากส่วนกลาง แต่ต้องรับเสียงอพยพได้เสมอ
- ลานจอดรถแต่ละชั้น ซึ่งเสียงก้องและเสียงรถต้องการลำโพงและการปรับแต่งต่างจากในอาคาร
- พื้นที่หลังบ้าน เช่น ทางเดินพนักงานและห้องขนถ่ายสินค้า ที่ต้องได้ยินประกาศภายในและเสียงอพยพแต่ไม่จำเป็นต้องมีเพลง
- พื้นที่พิเศษ เช่น หอประชุม ห้องประชุมให้เช่า หรือโรงภาพยนตร์ ซึ่งมักมีระบบภาพและเสียงของตนเองและต้องมีจุดเชื่อมต่อให้ระบบส่วนกลางแทรกเสียงอพยพเข้าไปได้ การแบ่งโซนละเอียดขึ้นทำให้ค่าอุปกรณ์สูงขึ้นตามจำนวนช่องขยายเสียงและสาย จึงควรตัดสินใจร่วมกันระหว่างฝ่ายอาคาร ฝ่ายการตลาด และฝ่ายความปลอดภัยตั้งแต่ขั้นออกแบบว่าโซนใดจำเป็นต้องแยกจริง
เพลงพื้นหลังกับเสียงประกาศ ควรจัดลำดับความสำคัญอย่างไร?
เสียงอพยพต้องมาก่อนทุกอย่าง ตามด้วยประกาศฉุกเฉินจากห้องควบคุม ประกาศทั่วไปจากจุดประกาศต่าง ๆ และเพลงพื้นหลังอยู่ลำดับสุดท้ายเสมอ ระบบต้องบังคับใช้ลำดับนี้โดยอัตโนมัติ ไม่ใช่พึ่งพาให้เจ้าหน้าที่หรี่เพลงเอง เมื่อมีสัญญาณลำดับสูงกว่าเข้ามา ระบบจะลดหรือตัดสัญญาณลำดับต่ำกว่าเฉพาะในโซนที่เกี่ยวข้อง แล้วกลับสู่สภาพเดิมเมื่อประกาศจบ ในขั้นกำหนดสเปกควรระบุให้ชัดว่าจุดประกาศแต่ละจุดมีสิทธิ์ประกาศไปโซนใดบ้าง เช่น เคาน์เตอร์ประชาสัมพันธ์ประกาศได้ทุกโซนพื้นที่ส่วนกลาง ส่วนห้องควบคุมความปลอดภัยประกาศได้ทุกโซนรวมถึงหลังบ้าน สปอตโฆษณาที่ตั้งเวลาไว้ล่วงหน้าควรอยู่ในลำดับใกล้เคียงกับเพลง เพื่อไม่ให้ไปแทรกประกาศเรียกคนหรือประกาศเรื่องความปลอดภัย
จะรับมือกับเสียงรบกวนจากฝูงชนอย่างไรให้ประกาศยังชัด?
คำตอบอยู่ที่สามเรื่องประกอบกัน ประการแรก ลำโพงในศูนย์การค้าควรกระจายเป็นจำนวนมากแต่แต่ละตัวเปิดไม่ดัง ดีกว่าใช้ลำโพงน้อยตัวแล้วเปิดดังมาก เพราะเสียงจากลำโพงที่อยู่ใกล้ผู้ฟังจะชนะเสียงรบกวนรอบตัวได้โดยไม่น่ารำคาญ และลดเสียงก้องในโถงเพดานสูง ประการที่สอง ระดับเสียงรบกวนในศูนย์การค้าเปลี่ยนตลอดวัน ระบบที่ดีจึงควรมีตัวตรวจวัดเสียงรบกวน (ambient noise sensing) ในโซนหลัก เพื่อปรับระดับเสียงเพลงและประกาศขึ้นลงอัตโนมัติ ประการที่สาม ควรกำหนดในขอบเขตงานให้ผู้ติดตั้งแสดงผลการออกแบบและตรวจวัดความชัดของคำพูด ซึ่งในวงการใช้ค่า STI (Speech Transmission Index) เป็นแนวคิดกลางในการวัดว่าเสียงประกาศฟังออกเป็นคำได้ดีเพียงใด ไม่ใช่วัดแค่ความดัง จุดที่ความชัดมักตกคือโถงเพดานสูงและผนังกระจก ซึ่งต้องแก้ด้วยชนิดลำโพง ทิศทางการติดตั้ง และการหน่วงเวลา (delay) ระหว่างลำโพงที่อยู่ไกลกัน มากกว่าการเพิ่มความดัง
ระบบ EVAC ในศูนย์การค้าต้องทำอะไรได้บ้าง?
ระบบเสียงอพยพต้องรับสัญญาณจากระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้แล้วประกาศข้อความอพยพที่บันทึกไว้ล่วงหน้าไปยังโซนที่กำหนดโดยอัตโนมัติ พร้อมเปิดช่องให้เจ้าหน้าที่ประกาศสดจากห้องควบคุมได้ทันที ศูนย์การค้าขนาดใหญ่มักใช้แนวทางอพยพเป็นลำดับ (phased evacuation) คือแจ้งให้ชั้นที่เกิดเหตุและชั้นใกล้เคียงอพยพก่อน ขณะที่ชั้นอื่นได้รับข้อความเตรียมพร้อม เพื่อไม่ให้บันไดหนีไฟแออัดพร้อมกัน ซึ่งทำได้ก็ต่อเมื่อการแบ่งโซนวางไว้ตั้งแต่ต้นและสอดคล้องกับแผนอพยพของอาคาร ในด้านอุปกรณ์ ระบบเสียงอพยพที่ออกแบบตามแนวทางมาตรฐานสากล เช่น EN 54 จะมีไฟสำรองและการตรวจสอบสายลำโพงตลอดเวลา ซึ่งระบบเปิดเพลงทั่วไปไม่มี ทั้งนี้อาคารแต่ละประเภทมีข้อกำหนดต่างกัน ผู้จัดซื้อควรตรวจสอบข้อกำหนดและมาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับอาคารของตนและระบุลงในขอบเขตงานให้ชัด อีกข้อที่ควรระบุคือร้านค้าทุกรายที่มีระบบเสียงของตนเองต้องยอมให้ระบบส่วนกลางตัดเสียงและแทรกข้อความอพยพเข้าไปได้ ซึ่งควรเป็นเงื่อนไขในสัญญาเช่าและถูกทดสอบจริงก่อนเปิดร้าน
ห้องควบคุมกลางและการตั้งเวลาช่วยลดงานประจำวันอย่างไร?
ระบบเสียงประกาศศูนย์การค้าที่ควบคุมจากศูนย์กลางจุดเดียวจะลดความผิดพลาดและจำนวนคนที่ต้องดูแลลงมาก หัวใจคือตัวควบคุมกลางที่กำหนดได้ว่าแหล่งเสียงใดไปโซนใดในเวลาใด ฝ่ายอาคารสามารถตั้งตารางเวลาให้ระบบทำงานเองทั้งวัน เช่น เปิดเพลงในพื้นที่หลังบ้านก่อนเปิดห้าง ประกาศแจ้งเวลาปิดบริการเป็นรอบ ๆ และปิดเพลงในลานจอดรถหลังลูกค้าคนสุดท้ายออกไป ขณะที่ฝ่ายการตลาดอัปโหลดสปอตโปรโมชันและกำหนดเวลาเล่นได้เอง สำหรับอาคารหลายชั้นหลายอาคารย่อย การส่งสัญญาณผ่านเครือข่าย IP ช่วยให้จุดประกาศ ตัวควบคุม และเครื่องขยายเสียงอยู่คนละตำแหน่งได้ และเพิ่มหรือย้ายโซนตามผังร้านค้าใหม่ได้ง่าย ส่วนสายไปยังลำโพงในแต่ละโซนยังนิยมใช้ระบบ 100V line ที่เดินได้ไกลและต่อลำโพงหลายตัวในสายเดียว
ควรเตรียมอะไรก่อนเรียกผู้ติดตั้งเข้ามาสำรวจ?
เตรียมข้อมูลห้าอย่างนี้ให้พร้อม แล้วการเสนอราคาจะตรงความต้องการตั้งแต่รอบแรก
- แบบแปลนทุกชั้นพร้อมผังร้านค้า ระบุว่าร้านใดมีระบบเสียงของตนเอง
- รายชื่อผู้ใช้งานและสิ่งที่แต่ละฝ่ายต้องการประกาศ
- แผนอพยพและข้อมูลระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ที่ต้องเชื่อมต่อ
- เวลาทำการและช่วงที่คนแน่นที่สุด
- แผนปรับปรุงพื้นที่ในอนาคต เพื่อออกแบบเผื่อโซนไว้ล่วงหน้า ในแง่งบประมาณ ระบบขนาดกลาง 3–6 โซน ลำโพง 20–50 ตัว เริ่มต้นราว 200,000 บาท ส่วนศูนย์การค้าที่มีตั้งแต่ 6 โซนและลำโพง 50 ตัวขึ้นไปจัดอยู่ในกลุ่มระบบขนาดใหญ่ ซึ่งงบเริ่มต้นประมาณ 500,000 บาท โดยราคาจริงขึ้นกับผลสำรวจและแบบที่ตกลงกัน VAN INTERTRADE ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2529 มีประสบการณ์ 40 ปีและผลงานกว่า 100 โครงการทั่วประเทศ รวมถึงงานระบบเสียงและภาพในพื้นที่ศูนย์การค้าที่เซ็นทรัล ชิดลม เราให้คำปรึกษาและสำรวจหน้างานฟรี ช่วยร่างขอบเขตงานและ BOQ และดูแลตั้งแต่ออกแบบ ติดตั้ง อบรมผู้ใช้งาน จนถึงบริการหลังการขายทั่วประเทศ
คำถามที่พบบ่อย
ศูนย์การค้าควรแบ่งโซนเสียงประกาศกี่โซน?
ไม่มีตัวเลขตายตัว ให้แบ่งตามว่าใครฟังและใครประกาศ โดยอย่างน้อยแยกพื้นที่ส่วนกลางตามชั้น ร้านค้าที่ศูนย์ควบคุมเสียงเอง ร้านค้าที่มีระบบเสียงของตนเอง ลานจอดรถแต่ละชั้น พื้นที่หลังบ้าน และพื้นที่พิเศษอย่างหอประชุมหรือโรงภาพยนตร์ แล้วให้ฝ่ายอาคาร ฝ่ายการตลาด และฝ่ายความปลอดภัยตัดสินใจร่วมกันว่าโซนใดจำเป็นต้องแยกจริง เพราะยิ่งแยกละเอียดค่าอุปกรณ์ยิ่งสูงขึ้น
ทำไมเสียงประกาศต้องแทรกเพลงพื้นหลังได้โดยอัตโนมัติ?
เพราะในศูนย์การค้ามีผู้ประกาศหลายฝ่ายและมีเพลงเปิดอยู่เกือบตลอดเวลา หากต้องพึ่งเจ้าหน้าที่หรี่เพลงเองจะเกิดความผิดพลาดได้ง่าย ระบบจึงต้องบังคับใช้ลำดับความสำคัญเอง คือเสียงอพยพมาก่อน ตามด้วยประกาศฉุกเฉิน ประกาศทั่วไป และเพลงอยู่ท้ายสุด โดยลดหรือตัดสัญญาณลำดับต่ำกว่าเฉพาะในโซนที่เกี่ยวข้อง แล้วกลับสู่สภาพเดิมเมื่อประกาศจบ
จะรู้ได้อย่างไรว่าเสียงประกาศชัดพอในช่วงที่คนแน่น?
ให้ระบุในขอบเขตงานให้ผู้ติดตั้งแสดงผลการออกแบบและตรวจวัดความชัดของคำพูดด้วยแนวคิด STI ไม่ใช่วัดแค่ความดัง และให้ระบบมีตัวตรวจวัดเสียงรบกวนในโซนหลักเพื่อปรับระดับเสียงขึ้นลงอัตโนมัติตามสภาพจริง ร่วมกับการกระจายลำโพงจำนวนมากที่แต่ละตัวเปิดไม่ดังแทนการใช้ลำโพงน้อยตัวแล้วเปิดดังมาก
ร้านค้าที่มีระบบเสียงของตัวเองต้องเชื่อมกับระบบส่วนกลางหรือไม่?
ควรเชื่อมเสมอเพื่อให้ระบบส่วนกลางตัดเสียงของร้านและแทรกข้อความอพยพเข้าไปได้ โดยไม่จำเป็นต้องรับเพลงจากส่วนกลาง เงื่อนไขนี้ควรอยู่ในสัญญาเช่าและถูกทดสอบจริงก่อนเปิดร้าน ส่วนข้อกำหนดสำหรับอาคารแต่ละประเภทควรตรวจสอบข้อกำหนดและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
งบประมาณระบบเสียงประกาศศูนย์การค้าขึ้นกับอะไร?
งบประมาณขึ้นกับจำนวนโซนและลำโพง ระบบขนาดกลาง 3–6 โซน ลำโพง 20–50 ตัว เริ่มต้นราว 200,000 บาท ส่วนระบบขนาดใหญ่ 6 โซนขึ้นไป ลำโพง 50 ตัวขึ้นไป เริ่มต้นราว 500,000 บาท ราคาจริงขึ้นกับผลสำรวจหน้างานและแบบที่ตกลงกัน VAN INTERTRADE ให้คำปรึกษาและสำรวจหน้างานฟรี และช่วยร่างขอบเขตงานและ BOQ ให้